Włączasz współczesny horror z nadzieją na gęstą atmosferę i grozę wciskającą w fotel, a dostajesz jedynie kolejny schematyczny seans z tanimi jumpscare’ami? Ja też miałem już powyżej uszu takich filmów. Dlatego gdy po raz kolejny wracam do „Livide” w reżyserii francuskiego duetu Alexandre Bustillo i Julien Maury, czuję tę samą złowrogą radość. Ten film to nie jest zwykły horror tylko mroczna, gotycka baśń spływająca krwią, która udowadnia, że francuski horror potrafi nas niemal zahipnotyzować. Zapomnij o nudnych schematach. Ten film wciąga w ciemność od pierwszych minut.

Do niektórych domów lepiej nie zaglądać po zmroku. Szczególnie jeśli jest to stara, ponura rezydencja wyglądająca na opuszczoną, cała porośnięta bluszczem, którą otacza ogromny, zaniedbany park. Są też domy, do których wchodzi się wyłącznie wtedy, gdy ktoś szepnął ci o ukrytym skarbie. Lucie wybrała drugą opcję i tak zaczyna się jedna z dziwniejszych podróży w historii francuskiego horroru. Mrocznej, osobliwej i pięknej w sposób, który budzi niepokój pomieszany z grozą.
Za film odpowiadają Alexandre Bustillo i Julien Maury, twórcy znani z brutalnego horroru Najście (À l’intérieur). Tym razem reżyserski duet postanowił obrać nieco inną drogę. Zamiast nieustannego bombardowania widza przemocą proponuje wyprawę do krainy gotyckiej grozy. Jest tajemnicza posiadłość, jest ponura przeszłość i jest sekret, który powinien pozostać pogrzebany. Brzmi znajomo? Owszem. Jednak francuscy twórcy potrafią nadać tym elementom własny, niepokojący charakter.

Akcja rozgrywa się w Bretanii. Główną bohaterką jest Lucie, grana przez Chloé Coulloud, młoda kobieta odbywająca praktykę pod okiem doświadczonej i nieco cynicznej opiekunki osób starszych. Podczas jednej z wizyt trafia do domu Deborah Jessel, dawnej nauczycielki tańca pogrążonej w śpiączce. Staruszka już w pierwszej scenie wywołuje ciarki na plecach. Jej widok, siwowłosej, z długimi ciemnymi paznokciami, w ciemnym, ogromnym pokoju z maską tlenową na twarzy leżącej bezruchu sprawia, że na chwilę przestaje się oddychać. I jeszcze ten dźwięk powolnego zasysania tlenu wypełniający ponurą sypialnię.

Stara posiadłość skrywa podobno cenny skarb. Wieść o nim okazuje się dla Lucie wystarczająco kusząca, by wraz z dwójką znajomych wrócić tam nocą. Plan wydaje się prosty. Włamać się ciemną nocą, znaleźć kosztowności i wyjść niepostrzeżenie. Moralnie wątpliwa decyzja biorąc pod uwagę, że jedynym mieszkańcem domu jest obłożnie chora staruszka. Jak zwykle w horrorze, diabeł tkwi w szczegółach. A w tym przypadku prawdopodobnie ma również własny pokój na piętrze.

Dom okazuje się kapryśnym labiryntem pełnym ciemnych korytarzy, dziwnych pokoi i figur, które nie powinny się poruszać. Bohaterowie zostają zamknięci w środku i stają się zwierzyną łowną. Ponure domostwo powoli odsłania sekrety upiornych baletnic, dziwnych zabawek z głowami zwierząt oraz tajemniczej rodzinnej historii związanej z wampiryzmem. Gdzieś w piwnicy stoi postać w stroju baletnicy, która wygląda jak pozytywka z martwym sercem. Odwracasz wzrok na sekundę, a ona już kręci się powoli w rytm melodii, od której włosy stają dęba.

Największą siłą filmu jest oprawa. Kadry Laurenta Barèsa mają urok starej, zakurzonej bajki grozy. Charakteryzacja i scenografia zasługują na brawa. Twórcy sami mówili, że chcieli złożyć hołd włoskiemu giallo Dario Argento i wczesnemu gotyckiemu horrorowi wytwórni Hammer. Trzeba przyznać, że czuć to w każdym świetle i cieniu. Bustillo i Maury nie chcą jedynie przestraszyć widza. Pragną wciągnąć go w osobliwy świat, który przypomina dziecięcą baśń opowiedzianą przez kogoś, kto zdecydowanie za długo przebywał w krypcie.
W klasycznej baśni las bywa niebezpieczny, wiedźma knuje za piecem, a niewinne dzieci muszą znaleźć drogę do domu. W Livide podobne poczucie zagrożenia przenosi się do starej posiadłości. Zamiast bezpiecznego schronienia otrzymujemy labirynt tajemnic. Zamiast obietnicy szczęśliwego zakończenia dostajemy pytanie, czy ktokolwiek powinien był przekraczać próg tego miejsca. Pojawia się surrealistyczna atmosfera, w której piękno nieustannie sąsiaduje z czymś odpychającym. Reżyserzy korzystają z estetyki gotyckiego horroru. Nie próbują jednak zamknąć całej opowieści w jednej konwencji. Ich film balansuje między grozą, fantastyką i koszmarną baśnią.

Taka mieszanka ma spory potencjał. Daje twórcom swobodę i pozwala budować sceny, których nie dałoby się łatwo wcisnąć w ramy tradycyjnego horroru. Jednocześnie stwarza niebezpieczeństwo. Kiedy wszystko ma być tajemnicze, dziwne i symboliczne, łatwo zgubić granicę między intrygującą zagadką a zwyczajnym fabularnym chaosem.
Niestety, Livide nie zawsze potrafi uniknąć tej pułapki.

Film potrafi wyglądać obłędnie. Nie chodzi wyłącznie o efektowne kadry. Liczy się sposób, w jaki twórcy budują atmosferę i zamieniają przestrzeń w coś przypominającego żywy organizm. Stara rezydencja nie jest tutaj zwykłą dekoracją. Wypchane zwierzęta, osobliwe przedmioty, przytłaczające wnętrza i ślady dawnej świetności tworzą scenerię, w której człowiek odruchowo zaczyna rozglądać się za wyjściem. Najlepiej takim, które nie prowadzi do piwnicy.
Operator Laurent Barès znakomicie wykorzystuje kontrasty i kompozycję obrazu. Poszczególne sceny przypominają niekiedy ilustracje z albumu poświęconego makabrycznej sztuce. Piękno miesza się z rozkładem. Elegancja sąsiaduje z czymś odrażającym. Nawet pozornie niewinne elementy potrafią wywołać nieprzyjemny dreszcz.

Szczególnie interesujący jest taneczny wymiar filmu. Balet, kojarzony z lekkością, wdziękiem i niemal anielską precyzją, zostaje tutaj wciągnięty w świat koszmaru. Ciało przestaje być narzędziem piękna. Staje się czymś obcym, niepokojącym i niekiedy wręcz nieludzkim. Gracja i zwinne ruchy w mroku mogą przerażać równie skutecznie jak zdeformowana twarz wyłaniająca się z ciemności. Właśnie w takich momentach Livide pokazuje pazury.

Wizualna pomysłowość nie zawsze przekłada się jednak na skuteczne budowanie napięcia. Zdarzają się fragmenty, w których film bardziej chce zachwycać własną dziwnością, niż rzeczywiście przerażać. Można podziwiać kunszt twórców i jednocześnie zastanawiać się, dlaczego scena nie wywołuje mocniejszej reakcji. Piękny koszmar nadal powinien być koszmarem. Samo oglądanie starannie przygotowanej makabry nie gwarantuje gęsiej skórki.

Na uwagę zasługuje Chloé Coulloud, wcielająca się w Lucie. Aktorka nadaje bohaterce naturalność, która dobrze kontrastuje z coraz bardziej niezwykłymi wydarzeniami. Lucie nie sprawia wrażenia postaci wyjętej z komiksu o nieustraszonych pogromcach potworów. Jest młodą kobietą, która podejmuje ryzykowne decyzje i stopniowo odkrywa, że sytuacja wymyka się spod kontroli.
Jej obecność pomaga utrzymać kontakt z rzeczywistością. Bez takiego punktu odniesienia film mógłby całkowicie odpłynąć w stronę abstrakcyjnego widowiska. Młoda Chloe Coullout wiarygodnie oddaje narastającą panikę dziewczyny wrzuconej w sam środek koszmaru bez wyjścia.
Pojawienie się Lucy w pierwszej scenie zwiastuje, że mamy doświadczenie z ciekawą postacią. Szczególnie zapada w pamięć jej spojrzenie różnokolorowych oczu uchwycone przez kamerę, kiedy siedzi samotnie na przystanku autobusowym.

Prawdziwym magnesem jest jednak Marie-Claude Pietragalla jako Deborah Jessel. Jej doświadczenie związane z tańcem okazuje się szczególnie przydatne w kreowaniu postaci, która budzi niepokój samą obecnością. W jej ruchach jest coś nienaturalnego. Każdy gest wydaje się starannie wyreżyserowany przez kogoś, kto dawno przestał przejmować się ludzkimi odruchami.
Nie potrzeba tu szerokich uśmiechów szaleńca ani teatralnego wytrzeszczania oczu. Czasami wystarczy spojrzenie i kilka sekund ciszy. Pietragalla potrafi sprawić, że człowiek zaczyna podejrzewać nawet zwykły bezruch, w którym czai się ukryte zagrożenie. W horrorze taka umiejętność jest na wagę złota.
Nie wszyscy bohaterowie otrzymują jednak równie dużo miejsca, by wybrzmieć. Niektóre postacie pozostają bardziej elementami układanki niż pełnokrwistymi ludźmi. W efekcie trudno zaangażować się emocjonalnie we wszystkie ich losy.

Napięcie sączy się powoli, niczym gęsta ciecz kapiąca z sufitu starej wieży, by w kulminacyjnych momentach eksplodować brutalną siłą. Zagrożenie przyjmuje formę bliską tradycyjnemu wampiryzmowi, choć podaną w wyjątkowo surowym wydaniu. Drastyczne sceny gore uderzają bezkompromisowym autentyzmem, doskonale kontrastując z poetycką i niemal melancholijną warstwą wizualną dzieła. Twórcy bezceremonialnie igrają z ludzkimi lękami przed utratą tożsamości oraz bezradnością wobec wiecznego snu.
Izolacja bohaterów pogłębia się wraz z kolejnymi minutami, tworząc paranoiczny teatr marionetek sterowanych przez pradawne, mroczne siły. Posiadłość staje się pełnoprawnym bohaterem, żyjącym własnym rytmem i oddychającym ciężko w ciemności.

Film stawia przede wszystkim na niepokój, osobliwość i makabryczne obrazy. Nie jest nieprzerwanym festiwalem strachu. Potrafi przycisnąć widza atmosferą, ale zdarzają się również momenty, w których dziwność bierze górę nad grozą.
Miłośnicy brutalnego francuskiego horroru mogą pamiętać Bustillo i Maury’ego przede wszystkim z Najścia. Tamten film słynął z bezkompromisowego podejścia do przemocy. Livide prezentuje inne oblicze duetu. Nadal nie brakuje mu krwawych akcentów, ale równie ważne są tu fantastyka, gotycka stylizacja i surrealistyczna atmosfera.

Warto też wspomnieć o muzyce Raphaëla Gesquy. Ścieżka dźwiękowa wspiera atmosferę i pomaga budować poczucie obcości. W połączeniu ze zdjęciami tworzy spójną warstwę estetyczną. Film potrafi dzięki niej przypominać niepokojący sen, z którego człowiek budzi się z ulgą, ale przez kilka sekund nie ma ochoty ponownie zamknąć oczu.
I właśnie w tym tkwi jego urok. Livide nie zawsze potrafi przestraszyć, lecz często umie zaintrygować. Nie wszystkie pomysły działają, ale te najlepsze zostają w głowie na długo po seansie.

Film ma coś, czego nie da się podrobić ani wyliczyć w tabelce. Własny, osobny świat. Kiedy pozwolisz sobie odpłynąć w ten dziwny taniec, możesz wyjść z seansu z wrażeniem, że widziałeś koszmar, którego nie potrafisz opowiedzieć, ale nigdy nie zapomnisz tego co widziałeś i przeżyłeś.

Livide to film, który ma własny charakter. Nie boi się eksperymentować. Potrafi stworzyć obrazy, które wyglądają jak wyjęte z najgorszych koszmarów zapomnianego dzieciństwa. Stara rezydencja, niepokojący taniec i atmosfera mrocznej baśni składają się na horror zdecydowanie wyróżniający się na tle wielu bardziej konwencjonalnych produkcji.
Nie wszystko jednak działa równie dobrze. Scenariusz gubi rytm, część postaci nie zostaje należycie rozwinięta, a finał może pozostawić więcej frustracji niż satysfakcji. Film czasami tak bardzo chce być tajemniczy, że zapomina o potrzebie opowiedzenia spójnej historii.

Mimo tych wad uważam, że warto dać mu szansę. Nie jest to arcydzieło na miarę największych klasyków francuskiego horroru, ale z pewnością nie mamy do czynienia z bezdusznym produktem skrojonym pod przewidywalne reakcje publiczności. Livide ma duszę. Być może nieco poszarpaną, być może zamkniętą w ciele, które nie powinno już oddychać, ale jednak własną.

Werdykt: Livide to film świetny dla miłośników baśniowej, gotyckiej grozy w stylu giallo, kina atmosferycznego i filmów, w których estetyka znaczy więcej niż logika. Zastanów się nad oglądaniem filmu, jeśli po twórcach „Najścia” spodziewasz się kolejnej krwawej jatki. Lepiej nie oglądać go też wtedy, gdy irytują cię filmy, które zostawiają widza z pytaniami bez odpowiedzi. Jeśli jednak lubisz błądzić po ciemnym domu bez mapy, z bezwzględnymi wampirami kryjącymi się w cieniu, „Livide” otworzy ci drzwi do niezapomnianego koszmaru. Oglądanie tak stylowego makabrycznego spektaklu to czysta przyjemność dla każdego fana mrocznych seansów.

Zwiastun horroru o wampirach Livid